Nigeria, Türkiye sun sanya hannu kan yarjejeniyar yaki da ta’addanc
Nigeria ta sanya haNigeria, Türkiye sun sanya hannu kan yarjejeniyar yaki da ta’addancinnu kan sabbin yarjejeniyoyin tsaro tare da Türkiye domin taimakawa wajen yaki da rashin tsaro. Daily Trust ta tattaro cewa, yarjejeniyoyi guda tara ne aka sanya hannu tsakanin Türkiye da Nigeria a ranar Talata a gaban Shugaban Turkiyya Recep Tayyip Erdogan da Shugaba Bola Ahmed Tinubu. Yarjejeniyar ta samu ne bayan ganawar kai tsaye da taron matakin tawaga a fadar shugaban kasa a birnin Ankara, babban birnin Türkiye.
Kasashen biyu sun sanya hannu kan yarjejeniyoyi da dama da kuma takardun fahimta (MoUs) da suka shafi hadin gwiwa a cikin manufofin diaspora, kafafen yada labarai da sadarwa, ilimin sama da na gaba, tabbacin halal, hadin gwiwar soja, da kuma hadin gwiwa tare da makarantu na diplomasiyya. Sannan kuma, kasashen biyu sun amince da wata sanarwa ta hadin gwiwa wanda ta kafa Kwamitin Tattalin Arziki da Cinikayya na Hadin Gwiwa (JETCO).
Shugaba Erdogan ya yi alkawarin goyon baya ga yaki da ta’addanci na Nigeria, inda ya bayyana cewa Ankara ta duba wasu zabuka na hadin gwiwa na koyar da sojoji da kuma samun bayanan sirri (intelligence) a yayin tattaunawarsa da Shugaba Tinubu.
Shugaba Tinubu yana cikin ziyarar ofishin Türkiye daga 26 ga Janairu zuwa 28, lokacin da ake sa ran kasashen biyu za su sanya hannu kan yarjejeniyoyin hadin gwiwa da kuma gudanar da taro tare da shugabannin masana’antu da kasuwanci na tsaro domin zurfafa alakar su ta dabaru.
“Mun shirya raba gogewarmu ta musamman a cikin yaki da ta’addanci,” in ji Erdogan, yana mai cewa kungiyoyin ta’addanci, musamman a yankin Sahel na Afirka, na haifar da barazana ga zaman lafiyar nahiyar.
A yayin taron manema labarai na hadin gwiwa da aka yi a ranar Talata bayan tattaunawar da aka yi a Ankara, Erdogan ya ce an tattauna kan cinikayya, makamashi, zuba jari, ilimi da masana’antar tsaro, tare da jaddada kokarin kasashen biyu na cimma wani kasuwancin juna na dala biliyan 5.
Kasashen biyu sun sanya hannu kan yarjejeniyar tsaro mai suna “Protocol on Military Cooperation”. Türkiye ta zama madadin babban mai samar da makamai ga Nigeria, tare da sanya hannu kan yarjejeniyar Hadin Gwiwa a Masana’antar Tsaro (Oktoba 2021) wanda ya samar da doka ta musamman ga Nigeria don saya kayan sojojin Turkiyya, ciki har da Bayraktar TB2 drones, T129 ATAK helicopters, da Offshore Patrol Vessels (OPVs).
Yarjejeniyar Koyar da Sojoji da Bayanai na Sirri (2026) – wanda aka kebe a matsayin Protocol na Hadin Gwiwa na Soja – na ba da damar ga kwararrun Turkiyya su koya wa Sojojin Najeriya da kuma raba bayanan sirri na tauraron dan adam don yaki da ta’addanci a kan kungiyoyi kamar Boko Haram. Wannan yana daga cikin muhimman ginshikai na taron diplomatik da aka gudanar a Ankara a ranar 27 ga Janairu, 2026, wanda ya nuna ci gaban yarjejeniyar tsaro ta 2021, daga dangantakar “saya da samarwa” zuwa zurfafawa cikin hada hadin tsaro na cikin gida.
An tattaro cewa, wannan yarjejeniyar ta mayar da hankali kan manyan fannoni guda uku wanda aka tsara don magance matsalolin tsaron cikin gida na Nigeria. Bangaren Raba Bayanai na Sirri (Real-Time) yana mayar da hankali kan kafa wata hanya ta kai tsaye na “bayanai” tsakanin Hukumar Tsaro ta Kasa ta Najeriya (NIA) da Hukumar Tsaro ta Kasa ta Turkiyya (MİT). Wannan yana nufin bin diddigin motsin makaman haram da kuma sa ido kan ayyukan dijital na kungiyoyin mayakan a yankin Sahel da Lake Chad.
A bangaren Koyar da Sojoji na Musamman, Türkiye za ta bayar da horo na musamman na “Yaki da Mayakan da Yakin Birane” ga sojojin Najeriya. Wannan yana hada da horon Sojojin Sama na Najeriya (NAF) musamman kan amfani da na’urorin jiragen sama na Turkiyya (Bayraktar TB2 da TB3) a cikin yankunan da suka yi wuya.
A karshe, akwai alkawarin hadin gwiwa a yaki da ta’addanci. Shugaba Erdogan ya jaddada takwarorinsa wajen fuskantar kungiyoyin ta’addanci na duniya da na yankuna, yana mai cewa Türkiye tana “tare da mutanen Nigeria” a yaki da ‘yan fashi da ta’addanci.
Yarjejeniyoyin da aka sanya hannu tsakanin Türkiye da Nigeria sun hada da Takardar Fahimta kan Hadin Gwiwa a Fannin Manufofin Diaspora tsakanin Shugaban Turkawa a Kasashen Waje da Ma’aikatar Al’adu da Yawon Bude Ido na Jamhuriyar Türkiye da Hukumar Kasashen Waje ta Nigeria, Takardar Fahimta tsakanin Türkiye da Gwamnatin Tarayyar Nigeria a Fannin Kafafen Sadarwa, Takardar Fahimta kan Hadin Gwiwa a Fannin Ilimi na Sama da na Gaba da Takardar Fahimta tsakanin Hukumar Tabbatar da Halal ta Jamhuriyar Türkiye da Tsarin Tabbatar da Halal na Najeriya a Fannin Kayan Gine-ginen Halal.
Sauran sun hada da Sanarwar Hadin Gwiwa wadda ta kafa Kwamitin Tattalin Arziki da Cinikayya na Hadin Gwiwa (JETCO), Yarjejeniyar Hadin Gwiwa a Fannin Ilimi, Takardar Fahimta kan Hadin Gwiwa tsakanin Makarantar Diplomasiyya ta Ma’aikatar Harkokin Waje ta Jamhuriyar Türkiye da Makarantar Harkokin Waje ta Ma’aikatar Harkokin Waje ta Tarayyar Nigeria, da kuma Yarjejeniyar Hadin Gwiwa tsakanin Ma’aikatar Iyali da Tsare-Tsare na Jamhuriyar Türkiye da Ma’aikatar Harkokin Mata ta Tarayyar Nigeria.